Perakende 3.0 Nedir?

Perakende de başarının ön şartı olarak sayılabilecek doğru zaman, yer, miktar, fiyat ve zaman bileşkesinde geleneksel perakendeye boyut katan bir buluş oldu sanal dünya ve buradaki rahatlığa çabuk alışan günümüzün  tüketici profili !

  1. Doğru Ürün
  2. Doğru Yer
  3. Doğru Miktar
  4. Doğru Fiyat
  5. Doğru Zaman

Perakende 3.0 da Perakende 1.0 ve 2.0 dan sonraki tarihsel sürecin bir gelişimi olarak 90 sonrasında yeni nesil perkendecilik için olmazsa olmazlar arasına girdi. Web üzerinde ürünlerini tanıtma ile başlayan serüven şu anda web alışverişini fiziki mağazadan iadesine, alışveriş öncesi benzer alışverişi yapmış kullanıcıların deneyimini okuyan müşterinin mağazayı ziyaretine ve sonra tekrar webten alışverişine ve webden alışveriş yaptığı kalemleri görebilen mağaza satış danışmanlarının  temas kurulduğu anda ilgilenebileceği ürünleri elindeki teknolojik cihazlar vasitesıyla müşteriye tanıtma hikayesine dönüşmüştür.

Aslında bir nevi birebir müşterisini ve tercihlerini tanıyan bakkalın teknolojik vasıtasıyla geri dönüşüdür.

  1. Perakende 1.0

Amerika da 20. Yüzyılın başlarında gıda perakendesinde ortaya çıkan geleneksel perakendenin atası olan bakkal ülkemizde 50 li yıllardan sonra genellikle tek lokasyonda hizmet veren büyük üreticilerin plasiyerlerini gönderdiği  ama çoğunlukla kendi imkanlarıyla üreticilerden toplu alışveriş yapan münferit girişimler olmuşlardır.

Bakkal, bozulmadan saklanabilecek yarı taze veya konserve yiyecek maddelerini, çeşitli temizlik malzemelerini toptan ya da perakende satan bir tüccardır.

Ülkemizde ilk bakkal anlayışı, paketlenmesi günümüze göre çok daha basit koşullarda oluşturulmuş ürünlerin, ve lokal üretici ve çiftçilerin ürünlerinin günün koşullarında mahalle müşterileri ile buluşturan bir yapıdan oluşmaktaydı.Yine ülkemizdeki klasik bakkal anlayışının en önemli özelliklerinden birisi olan veresiye (bügünkü karşılığı kredilendirme yada kredi kartı ile satış olan)satış yöntemi ile mahallenin güven tesis eden kişileri tarafından tüketicilere ulaştırılmaktaydı.

Ticaret anlayışı olan bir bakkal, müşterilerinin hemen hemen bütün ihtiyaçlarını karşılamak ve çevrede iyi isim yapabilmek için,dükkânını her an temiz tutmak, daima taze ve kaliteli mal satmak, günlük listeler çıkararak eksilen malların yerine yenisini getirmek ve en önemlisi müşterilerine karşı anlayışlı, güleryüzlü olmak zorundadır.

Günümüz süpermarketlerine karşı her gün azalan sayıda da olsa her sokak arasında rastlanan küçük bakkalların yanı sıra, yiyecek ve temizlik maddelerinden kırtasiye malzemelerine, mutfak eşyalarına kadar her şeyin satıldığı büyük bakkaliyeler de vardır; burada müşteriler, tekerlekli servis arabalarıyla dolaşıp istediklerini kendi elleriyle seçerler. Bunlar müşterileini yakınlık ve uzun çalışma saatleri aracılığı ile günümüzde hala ellerinde tutabilmektedirler.

  1. Perakende 2.0

Çin’de Milattan birkaç yüzyıl önce, 16. Ve 17.yüzyıllarda bazı Avrupa şehirlerinde perakende zincirleri bilinmektedir. 1670 yılında Kanada’ da Hudson’s Bay Company mağazalar zinciri kurulmuştur.

Modern zincir mağazaların doğuşu; New York’ da 1859 yılında kurulan Great Atlantic & Pasific Tea Company şirketinin kuruluşuyladır.

Ülkemizde ise, 1970’ler sonrasındabakkallar yerini daha düşük fiyatlar, araba parkları, ihtiyaç malzemesinin tüm çeşitleri, mağaza içi promosyonlar ve işlerinin düzenini planogramlar ve raf düzenleri marifetiyle sağlayan süpermarketlere  yavaş avaş bırakmıştır.

Süpermarket alışveriş tercihinde en önemli avantajlar sırasıyla fiyat, yakınlık, ve ürün çeşitliliği olduğu çeşitli araştırmalar da tüketici nezdinde de gözlenmiştir.Özellikle yakınlık avantajını çoklamak amacıyla hem ülkemizde hem de dünyada çeşitli zincir mağazalar açılmıştır.

Süpermarketlerde gıdadan başka mamullerin satışının da yapılması sonucu, ihtisaslaşmadan

uzaklaşma meydana gelmiş ve bu durum hipermarketlerin gelişmesine neden olmuştur. Satışlar yine self servistir (Sınırlı ürün grupları, şarküteri ,kasap ve Unlu mamullerde hizmetli reyonlar)ve ödemeler kasada yapılır, ama satış alanları asgari 2500 m²’ dir. Genellikle şehir merkezlerinin dışında, geniş otopark imkanları ile özellikle otomobili olan müşterilere hitap etmektedirler. Süperstore ve süper-süpermarket olarak da bilinirler.

1980 lerden sonra organize perakendenin devreye girmesiyle beraber, ürün tedariği ve hız işletmelerinn en önemli özellikleri arasına girmeye başlamış ve rekabette fark yaratan unsurlardan birisi olmuştur.

90 sonrasında akıllı kasalar veya müşteri sadakatini oluşturmak adına CRM gibi yenilikçi uygulamaların ilk denemeleri başlamış ve özellikle maliyet odaklı / verimlilik esaslı çalışma sistemlerinin ilk temelleri atılmıştır.

  1. Perakende 3.0

1990 Sonrası Dönemde ülkemizde ithalat serbestleşmeye başlanmıştır ve böylelikle  yabancı tüketim mallarının ülkeye girişi ve tüketimi hızla artmıştır. Fark yaratmaya çalışan perakendeciler için çeşit ya da yakınlık yeterli bir avantaj yaratmamakta iken öte yandan tüketiciler de satın alma davranışlarını değiştirmiştir.

Zamanı olmayan insanlar için internet mağazacılığı da büyük önem taşımaktadır. Örneğin,ilk olarak  Migros’un uygulamaya koyduğu sanal market çalışan bayanlar için büyük bir fırsat yaratmıştır. Hem zaman kaybı yok hem de ulaşım sorunu!

Tarihteki  en büyük bir hızla gelişime sahne alan dijitalleşme paralelinde  perakende için ortaya çıkan son trend ise satış kanallarının artması olmuştur. Katalog ile satış, online satış, mobil satış gibi kavramlar yaygınlaşmıştır.

Anadolu’ya yapılan AVM yatırımları hızla devam ediyor. Böylece birçok Anadolu kenti alışveriş merkezleriyle tanışıyor. Bu da aynı zamanda supermarket, elektronik market kavramlarını Anadolu’nun her köşesine taşıyor.

Günümüzde  “Online kanalı oluşturalım mı” diye yakın zamanın geleneksel tartışması olmayacak. Online ve offline içiçe geçerken ister istemez heryer dijital ve hepimiz online olacağız zaten. Her yer ofis ve yine her yer alışveriş ortamı olacak.

Günümüzde işletmeler için inovasyon ve değişim bir seçenek değil, bir zorunluluk. İnternet, sosyal medya, mobil cihazlar, sürekli bilgi yayan makine ve sensörler, giyilebilir bilgisayarlar ve daha birçok teknolojik yenilik iş modellerini değiştiriyor, perakendeyi dönüştürüyor. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hammaddesini sağladığı büyük dönüşüm sonucunda müşteri alışveriş deneyiminin kolaylaşmasını ve iyileşmesini bekliyor. Müşteri ve operasyonlar hakkında elde edilen çok daha zengin ve kapsamlı veriler sayesinde  perakende değer zincirinin daha müşteri odaklı olması gerekiyor.
Dijitalleşen dünya, evimiz, rafların arası, arabamız, cadde, alışveriş merkezi, restoran ve cafe gibi yaşadığımız her yeri akıllı öneri ve hizmetler alabileceğimiz bir yer haline getiriyor.
Her sektörün perakende ile bir bağlantısı var. Perakende başka sektörlerle iç içe giriyor. Mobil bilgisayar üretimi ve müziğe yönelik perakende segmentini, müzik endüstrisini ele alalım. Eskiden plak, kaset, CD ile müzik ürünlerinden bahsediyorken şimdi Apple bilgisayarları, iTunes dijital hizmeti ile şu anda müzik sektörünün hakimi konumuna geldi. Müzik perakendesinin günümüzdeki lideri Apple oldu. Dijital dönüşümün etkilediği endüstrilerinden birisi olan otomotivi yine ele alalım. Akıllı robotik, bağlantılı cihazlar her geçen yıl gelişiyor, akıllı-şoförsüz arabalar hayatımıza girmeye başlıyor. Geleceğin arabaları ve hatta toplu taşıma araçları müşteri ile etkileşim kurmak için en etkili etkileşim mecralarından birisi olacak gözüküyor. Şoförsüz arabalarda insanlar alışveriş yapmaya, iyi ve verimli vakit geçirmeye çalışacaklar. Misyonunun ulaşımdan daha çok iyi vakit geçirmeye yönelik dijital hizmetlere kayacağı otomotiv sektöründe, Ford, gelecekte ki rakiplerinin Facebook ve Google olacağını düşünüyor; BMW ya da Toyota değil. Otomobiller ve evimizdeki tüm duvarlar bir alışveriş ve pazarlama ortamı haline gelecek. Google’ın öncülüğünü yaptığı dijital gözlüklerden sonra dijital lensler hayatımıza giriyor. İnternet’e göz kırpma ile bağlanan dijtal lenslerle müşteriler baktıkları reyon ya da ürünlerle ilgili istediği bilgiye anında ulaşabilecek, mağazada inceledikleri ürünün en iyi fiyatta, en iyi kalitede ve sosyal medyada ne kadar beğeni topladığını anında görebilecek. Müşteriyi daha iyi tanıması gereken satış personeli de baktığı müşteri ile ilgili akıllı öneri listesini ve hizmet kalitesi ile ilgili diğer önemli göstergeleri görebilecek. Eşinin doğru ürünleri aldığından emin olmak isteyen bir bayan evden eşinin baktığı ürünleri takip edip yönlendirebilecek. Bunlar ve benzeri birçok üründen hizmete doğru kayan dönüşüm alışveriş dinamiğini ciddi değiştirecek.
Otomotivde üründen servise doğru bir kayma olduğu gibi perakende de bu böyle, yılların fiziksel perakendecilerinin olduğu değerlendirmede Amazon en iyi hizmet veren perakendeci seçiliyor. Dijital hizmetler perakende de müşteri deneyimini kolaylaştırıyor. Bugünlerde dijital hizmetlerin mağaza içi kablosuz erişim ve Bluetooth’a dayalı Beacon gibi teknolojileri kullanarak mağaza içerisinde mobil uygulamalarla verilmesi önem kazanıyor. İngiltere’de yapılan bir araştırmaya göre perakende şirketlerin %50’si müşterilerine ücretsiz mağaza içi kablosuz internet erişimi sağlıyor.
Gelecekte öne çıkacak bir trend de kitlesel üretimden (mass-production), kitlesel özelleştirmeye (mass-customization) geçiliyor olacak. Müşterilerin 3 boyutlu beden ölcüleri internette bulut ortamında olacak ve gerçek veya sanal bir mağazada alışveriş yapıldığında araştırılan ürünler içerisinde bedene tam uyanlar sadece önerilebilecek.

  1. Perakende 4.0 ve sonrası ?

2020 yılında çeşitli kaynakların gerçekleşmesi kesin gözüyle bakılan tahminleri şu noktalarda kesişiyor;

  1. Perakende mağazalarında showrooming artacak.

“Mağazalar bir şey görmek, bir şey öğrenmek veya sadece eğlenmek için gideceğimiz müzeler olacak “ diyor Prof. Thomas Keenan,Calgary Üniversitesinden Technocreep isimli kitabında

  1. Online’ın tek elinde olan Analitik bakış açısı, fiziksel mağazalarda da olacak.

Akıllı raflara benzer şekilde işleyen bir video konsol aracılığıyla müşteri demografik özelliklerini tanımlayan sistemler sayesinde koridordan  geçerken kişiye özel reklam yapacak sistemlerin geliştirileceği öngörülüyor.

  1. Ödeme işlemleri tamamen şeffaf olacak

2020 ye geldiğimizde sadece akıllı telefonlar ya da giyilebilir teknoloji diye adlandırırlan mobil aletlerimizi değil , ödeme için kesintisiz deneyim yaratan yeni buluşlara tanıklık edeceğiz. Buna en iyi örnek Starbucks’ın Amerikada müşterilerine mağazaya gelmeden önce istediği içeceği sipariş etmesini ve ödemesini tamamlaması opsiyonunu sunan mobil ödeme sistemi gösterilebilir.

  1. Perakendeciler duyusal teknolojinin daha iyi kullanacak.

Mağaza içi kokuları farklılaştırmak veya müşteri deneyimini daha kalıcı ve fiziki bir izlanime dönüştürecek ve marka ile bağ kurulmasını sağlayacak müzik gibi duyularımızı güçlendirecek teknoloji ,artık perakende maağzalarında daha yaygın görülecek.

  1. Teknoloji Yeni Satış Asistanı Olacak

Halihazırda alışveriş yapış şeklimizi değiştiren e-ticaret, eski usül mağazacılığı öldürmekten çok güçlendirecek. Artan sayıda online perakendeci, ilk fiziksel mağaza açmaya başladı zaten. Bu da her ne kadar gerçek dünya alışverişine dönüşün sinyali olsa da bu sefer dijital çağa uygun olarak yeniden tanımlanan mağazacılığı işaret ediyor.